ЁЯПЫ рд╕ंрдЧрдо рдХाрд▓ рдПрд╡ं рджрдХ्рд╖िрдг рднाрд░рдд рдХा рдЗрддिрд╣ाрд╕ (SANGAM AGE & EARLY SOUTH INDIAN HISTORY)

Nayantara Digital Point
0

ЁЯПЫ рд╕ंрдЧрдо рдХाрд▓ рдПрд╡ं рджрдХ्рд╖िрдг рднाрд░рдд рдХा рдЗрддिрд╣ाрд╕ (SANGAM AGE & EARLY SOUTH INDIAN HISTORY)

UPSC • UPPSC • BPSC • RO/ARO • SSC • NET • TGT
Sangam Age South Indian History Complete Notes

ЁЯУ╕ рд╕ंрдЧрдо рдХाрд▓ | рдЪेрд░, рдЪोрд▓, рдкांрдб्рдп | рдкрд▓्рд▓рд╡, рдЪाрд▓ुрдХ्рдп, рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдХूрдЯ, рдЪोрд▓ рд╕ाрдо्рд░ाрдЬ्рдп | Complete Notes | Image: apnaupsc.in

ЁЯУМ рднूрдоिрдХा: рдпрджि рдЙрдд्рддрд░ рднाрд░рдд рдоें рдорд╣ाрдЬрдирдкрдж, рдоौрд░्рдп, рд╢ुंрдЧ, рдХुрд╖ाрдг, рдЧुрдк्рдд, рд╣рд░्рд╖рд╡рд░्рдзрди рдХा рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ै, рддो рджрдХ्рд╖िрдг рднाрд░рдд рдоें рд╕ंрдЧрдо рдХाрд▓, рдЪेрд░, рдЪोрд▓, рдкांрдб्рдп, рд╕ाрддрд╡ाрд╣рди, рдкрд▓्рд▓рд╡, рдЪाрд▓ुрдХ्рдп, рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдХूрдЯ, рдЪोрд▓ рд╕ाрдо्рд░ाрдЬ्рдп рдЕрдд्рдпंрдд рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ैं।

ЁЯОп UPSC рдоें рдЕрдм рд╕ीрдзे рддрде्рдп рдирд╣ीं рдмрд▓्рдХि рдЙрдд्рддрд░-рджрдХ्рд╖िрдг рднाрд░рдд рдХी рддुрд▓рдиा, рд╕рдордХाрд▓ीрди рд░ाрдЬрд╡ंрд╢, рд╕ाрд╣िрдд्рдп, рдоंрджिрд░ рд╡ाрд╕्рддुрдХрд▓ा, рд╡्рдпाрдкाрд░ рдПрд╡ं рд╕рдоुрдж्рд░ी рд╢рдХ्рддि рд╕े рдк्рд░рд╢्рди рдкूрдЫे рдЬा рд░рд╣े рд╣ैं।

ЁЯМП рдЙрдд्рддрд░ рднाрд░рдд рдмрдиाрдо рджрдХ्рд╖िрдг рднाрд░рдд (рд╕рдордХाрд▓ीрди рддुрд▓рдиा)

ЁЯПЫ рдЙрдд्рддрд░ рднाрд░рдд

  • 300 рдИ.рдкू. - 300 рдИ.: рдоौрд░्рдп → рд╢ुंрдЧ → рдХрдг्рд╡ → рдХुрд╖ाрдг
  • 300 рдИ. - 600 рдИ.: рдЧुрдк्рдд рд╕ाрдо्рд░ाрдЬ्рдп
  • 600 рдИ. - 750 рдИ.: рд╣рд░्рд╖рд╡рд░्рдзрди
  • 750 рдИ. - 1000 рдИ.: рдкाрд▓, рдк्рд░рддिрд╣ाрд░
  • 1000 рдИ. - 1200 рдИ.: рд░ाрдЬрдкूрдд рд░ाрдЬ्рдп

ЁЯМ┤ рджрдХ्рд╖िрдг рднाрд░рдд

  • 300 рдИ.рдкू. - 300 рдИ.: рдЪेрд░ + рдЪोрд▓ + рдкांрдб्рдп (рд╕ंрдЧрдо рдпुрдЧ)
  • 300 рдИ. - 600 рдИ.: рд╕ाрддрд╡ाрд╣рди, рдкрд▓्рд▓рд╡, рдк्рд░ाрд░ंрднिрдХ рдЪाрд▓ुрдХ्рдп
  • 600 рдИ. - 750 рдИ.: рдкрд▓्рд▓рд╡, рдЪाрд▓ुрдХ्рдп (рд╕ंрдШрд░्рд╖ рдХा рдпुрдЧ)
  • 750 рдИ. - 1000 рдИ.: рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдХूрдЯ, рдкрд▓्рд▓рд╡, рдЪोрд▓
  • 1000 рдИ. - 1200 рдИ.: рдорд╣ाрди рдЪोрд▓ рд╕ाрдо्рд░ाрдЬ्рдп

ЁЯУЪ рд╕ंрдЧрдо рдХाрд▓ рдХ्рдпा рд╣ै?

  • рд╕ंрдЧрдо = рд╡िрдж्рд╡ाрдиों рдХी рд╕рднा (рддрдоिрд▓ рдХрд╡िрдпों рдХी рд╡िрд╢ाрд▓ рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХ рд╕рднाрдПँ)
  • рдкрд░ंрдкрд░ा рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдХुрд▓ 3 рд╕ंрдЧрдо рд╣ुрдП।

ЁЯПЫ рдк्рд░рдердо рд╕ंрдЧрдо

  • рд╕्рдеाрди: рджрдХ्рд╖िрдг рдорджुрд░ै
  • рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖: рдЛрд╖ि рдЕрдЧрд╕्рдд्рдп
  • рдХाрд▓: рдкौрд░ाрдгिрдХ
  • рдпрд╣ рд╕рдоुрдж्рд░ рдоें рдбूрдм рдЧрдпा, рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдирд╖्рдЯ

ЁЯПЫ рдж्рд╡िрддीрдп рд╕ंрдЧрдо

  • рд╕्рдеाрди: рдХрдкрдЯрдкुрд░рдо्
  • рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖: рдЕрдЧрд╕्рдд्рдп
  • рдмाрдв़/рд╕рдоुрдж्рд░ी рдЬрд▓ рдк्рд░рд▓рдп рд╕े рдирд╖्рдЯ
  • рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХा рдЕрдзिрдХांрд╢ рднाрдЧ рдирд╖्рдЯ

ЁЯПЫ рддृрддीрдп рд╕ंрдЧрдо (рд╕рдмрд╕े рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг)

  • рд╕्рдеाрди: рдорджुрд░ै
  • рдпрд╣ी рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рд░ूрдк рд╕े рд╕рдмрд╕े рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг
  • рдЖрдЬ рдЙрдкрд▓рдм्рдз рдЕрдзिрдХांрд╢ рд╕ंрдЧрдо рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдЗрд╕ी рдХाрд▓ рдХा
ЁЯОп UPSC FACT: рдкрд╣рд▓े рджो рд╕ंрдЧрдоों рдХा рдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖ рдкुрд░ाрддाрдд्рд╡िрдХ рдк्рд░рдоाрдг рдирд╣ीं। рддृрддीрдп рд╕ंрдЧрдо рдХे рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХ рдк्рд░рдоाрдг рдЙрдкрд▓рдм्рдз рд╣ैं।

ЁЯУЪ рд╕ंрдЧрдо рд╕ाрд╣िрдд्рдп (рдоुрдЦ्рдп рд╕्рд░ोрдд)

рдПрдЯ्рдЯुрддोрдЧрдИ
(Ettuttokai)
рдкрдд्рддुрдк्рдкाрдЯ्рдЯु
(Pattuppattu)
рддोрд▓рдХाрдк्рдкिрдпрдо
рд╢िрд▓рдк्рдкрджिрдХाрд░рдо्
рдордгिрдоेрдЦрд▓ै

ЁЯУЦ рддोрд▓рдХाрдк्рдкिрдпрдо

  • рд▓ेрдЦрдХ: рддोрд▓рдХाрдк्рдкिрдпрд░
  • рддрдоिрд▓ рднाрд╖ा рдХा рд╕рдмрд╕े рдк्рд░ाрдЪीрди рдЙрдкрд▓рдм्рдз рд╡्рдпाрдХрд░рдг рдЧ्рд░ंрде
⚠️ рдз्рдпाрди рджें: рддिрд░ुрд╡рд▓्рд▓ुрд╡рд░ рдиे рддोрд▓рдХाрдк्рдкिрдпрдо рдирд╣ीं рд▓िрдЦा। UPSC рдоें рдЯ्рд░िрдХी рдк्рд░рд╢्рди рдЖрддा рд╣ै।

ЁЯУЦ рддिрд░ुрд╡рд▓्рд▓ुрд╡рд░ рдПрд╡ं рддिрд░ुрдХ्рдХुрд░рд▓

  • рд▓ेрдЦрдХ: рддिрд░ुрд╡рд▓्рд▓ुрд╡рд░
  • рд░рдЪрдиा: рддिрд░ुрдХ्рдХुрд░рд▓
  • рд╡िрд╖рдп: рдиैрддिрдХрддा, рд░ाрдЬрдиीрддि, рдк्рд░ेрдо
  • рддрдоिрд▓ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХा рдЧीрддा рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै
ЁЯОп UPSC FACT: рддिрд░ुрдХ्рдХुрд░рд▓ = рддिрд░ुрд╡рд▓्рд▓ुрд╡рд░ | рддोрд▓рдХाрдк्рдкिрдпрдо ≠ рддिрд░ुрд╡рд▓्рд▓ुрд╡рд░

ЁЯУЦ рд╢िрд▓рдк्рдкрджिрдХाрд░рдо् (рддрдоिрд▓ рдорд╣ाрдХाрд╡्рдп)

  • рд▓ेрдЦрдХ: рдЗрд▓ंрдЧो рдЕрдбिрдЧрд▓
  • рдиाрдпिрдХा: рдХрди्рдирдЧी
  • рдкрддि: рдХोрд╡рд▓рди
ЁЯОп UPSC FACT: рд╢िрд▓рдк्рдкрджिрдХाрд░рдо् = рдХрди्рдирдЧी

ЁЯУЦ рдордгिрдоेрдЦрд▓ै

  • рд▓ेрдЦрдХ: рд╕ीрдд्рддрд▓ै рд╕рдд्рддрдиाрд░
  • рдиाрдпिрдХा: рдордгिрдоेрдЦрд▓ै
⚠️ UPSC рдЯ्рд░िрдХी рдлैрдХ्рдЯ: рдордгिрдоेрдЦрд▓ै рдХрди्рдирдЧी рдХी рдмेрдЯी рдирд╣ीं рд╣ै। рд╡рд╣ рдХोрд╡рд▓рди рдПрд╡ं рдоाрдзрд╡ी рдХी рдкुрдд्рд░ी рд╣ै। рд╢िрд▓рдк्рдкрджिрдХाрд░рдо् рдХी рдХрдеा рдХा рдЕрдЧрд▓ा рднाрдЧ।

ЁЯСС рд╕ंрдЧрдо рдпुрдЧ рдХे рддीрди рдорд╣ाрди рд░ाрдЬрд╡ंрд╢

ЁЯСС рдЪेрд░ рд╡ंрд╢

  • рдХ्рд╖ेрдд्рд░: рдЖрдзुрдиिрдХ рдХेрд░рд▓
  • рд░ाрдЬрдзाрдиी: рд╡ंрдЬी
  • рдк्рд░рддीрдХ: рдзрдиुрд╖
  • рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд╢ाрд╕рдХ: рд╕ेрдирдЧुрдЯ्рдЯुрд╡рди
  • рд╡िрджेрд╢ рд╡्рдпाрдкाрд░: рд░ोрдо рд╕े (рдХाрд▓ी рдоिрд░्рдЪ рдиिрд░्рдпाрдд)

ЁЯСС рдЪोрд▓ рд╡ंрд╢ (рдк्рд░ाрдЪीрди)

  • рдХ्рд╖ेрдд्рд░: рдХाрд╡ेрд░ी рдШाрдЯी
  • рд░ाрдЬрдзाрдиी: рдЙрд░ैрдпूрд░рдХाрд╡ेрд░ीрдкрдд्рддрдирдо् (рдкुрд╣ाрд░)
  • рдк्рд░рддीрдХ: рдмाрдШ
  • рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд╢ाрд╕рдХ: рдХрд░िрдХाрд▓ рдЪोрд▓

ЁЯСС рдкांрдб्рдп рд╡ंрд╢

  • рдХ्рд╖ेрдд्рд░: рджрдХ्рд╖िрдг рддрдоिрд▓рдиाрдбु
  • рд░ाрдЬрдзाрдиी: рдорджुрд░ै
  • рдк्рд░рддीрдХ: рдордЫрд▓ी
  • рдоोрддी рд╡्рдпाрдкाрд░ рдХे рд▓िрдП рдк्рд░рд╕िрдж्рдз

ЁЯФе рдХрд░िрдХाрд▓ рдЪोрд▓ рдХी рд╡िрд╢ेрд╖ рдЙрдкрд▓рдм्рдзि

  • рдХाрд╡ेрд░ी рдирджी рдкрд░ рдХрд▓्рд▓рдирдИ рдмाँрдз рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдХрд░ाрдпा।
  • рдпрд╣ рднाрд░рдд рдХा рдк्рд░ाрдЪीрдирддрдо рдХाрд░्рдпрд░рдд рдмाँрдз рд╣ै।
ЁЯОп UPSC FACT: рдХрд▓्рд▓рдирдИ рдмाँрдз = рдХрд░िрдХाрд▓ рдЪोрд▓

ЁЯПЫ рд╕ाрддрд╡ाрд╣рди рд╡ंрд╢ (230 рдИ.рдкू. – 220 рдИ.)

  • рд╕ंрд╕्рдеाрдкрдХ: рд╕िрдоुрдХ
  • рдорд╣ाрди рд╢ाрд╕рдХ: рдЧौрддрдоीрдкुрдд्рд░ рд╢ाрддрдХрд░्рдгी
  • рдЙрдкाрдзिрдпाँ: рджрдХ्рд╖िрдгाрдкрдердкрддि, рдПрдХрдм्рд░ाрд╣्рдордг
  • рд╢рдХों рдХो рд╣рд░ाрдпा
ЁЯОп рдЙрдд्рддрд░ рднाрд░рдд рдоें рд╢ुंрдЧ/рдХुрд╖ाрдг → рджрдХ्рд╖िрдг рдоें рд╕ाрддрд╡ाрд╣рди (рд╕рдордХाрд▓ीрди)

ЁЯПЫ рдкрд▓्рд▓рд╡ рд╡ंрд╢ (300-900 рдИ.)

  • рд░ाрдЬрдзाрдиी: рдХांрдЪीрдкुрд░рдо्
  • рдХ्рд╖ेрдд्рд░: рдЙрдд्рддрд░ी рддрдоिрд▓рдиाрдбु
  • рдорд╣ाрди рд╢ाрд╕рдХ: рдорд╣ेрди्рдж्рд░рд╡рд░्рдорди рдк्рд░рдердо, рдирд░рд╕िंрд╣рд╡рд░्рдорди рдк्рд░рдердо

⚔ рдкрд▓्рд▓рд╡ рдмрдиाрдо рдЪाрд▓ुрдХ्рдп

  • рдирд░рд╕िंрд╣рд╡рд░्рдорди рдк्рд░рдердо рдиे рдЪाрд▓ुрдХ्рдп рд░ाрдЬा рдкुрд▓рдХेрд╢िрди рдж्рд╡िрддीрдп рдХो рдкрд░ाрдЬिрдд рдХिрдпा
  • рд╡ाрддाрдкी (рдмाрджाрдоी) рдкрд░ рдЕрдзिрдХाрд░ рдХिрдпा
  • рдЙрдкाрдзि: рд╡ाрддाрдкीрдХोंрдб

ЁЯПЫ рдЪाрд▓ुрдХ्рдп рд╡ंрд╢ (UPSC рдХा рдкрд╕ंрджीрджा рдн्рд░рдо)

⚠️ рдз्рдпाрди рджें: рдХрдИ рдЪाрд▓ुрдХ्рдп рд╡ंрд╢ рд╣ैं। рддीрдиों рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рд╣ैं।

1. рдмाрджाрдоी рдЪाрд▓ुрдХ्рдп (Early Western Chalukya)

  • рд░ाрдЬрдзाрдиी: рдмाрджाрдоी (рдХрд░्рдиाрдЯрдХ)
  • рдХाрд▓: 543–753 рдИ.
  • рдорд╣ाрди рд╢ाрд╕рдХ: рдкुрд▓рдХेрд╢िрди рдж्рд╡िрддीрдп
  • рд╣рд░्рд╖ рдХो рдкрд░ाрдЬिрдд рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ा

2. рдкूрд░्рд╡ी рдЪाрд▓ुрдХ्рдп

  • рд░ाрдЬрдзाрдиी: рд╡ेंрдЧी
  • рдХ्рд╖ेрдд्рд░: рдЖंрдз्рд░ рдк्рд░рджेрд╢
  • рдХाрд▓: 624–1070 рдИ.

3. рдХрд▓्рдпाрдгी рдЪाрд▓ुрдХ्рдп (Western Chalukya)

  • рд░ाрдЬрдзाрдиी: рдХрд▓्рдпाрдгी
  • рдХाрд▓: 973–1189 рдИ.
ЁЯОп рдпाрдж рд░рдЦрдиे рдХी рдЯ्рд░िрдХ: рдмाрджाрдоी рдЪाрд▓ुрдХ्рдп → рдкूрд░्рд╡ी рдЪाрд▓ुрдХ्рдп → рдХрд▓्рдпाрдгी рдЪाрд▓ुрдХ्рдп (рддीрди рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рд░ाрдЬрд╡ंрд╢)

⚔ рдЙрдд्рддрд░ рднाрд░рдд рдмрдиाрдо рджрдХ्рд╖िрдг рднाрд░рдд (рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рдпुрдж्рдз)

рд╣рд░्рд╖рд╡рд░्рдзрди VS рдкुрд▓рдХेрд╢िрди рдж्рд╡िрддीрдп

  • рдкрд░िрдгाрдо: рд╣рд░्рд╖ рдкрд░ाрдЬिрдд
  • рдирд░्рдорджा рд╕ीрдоा рдмрдиी
  • рд╕्рд░ोрдд: рдРрд╣ोрд▓ рдЕрднिрд▓ेрдЦ (рд░рд╡िрдХीрд░्рддि)

рдирд░рд╕िंрд╣рд╡рд░्рдорди VS рдкुрд▓рдХेрд╢िрди рдж्рд╡िрддीрдп

  • рдкрд░िрдгाрдо: рдкрд▓्рд▓рд╡ рд╡िрдЬрдпी
  • рд╡ाрддाрдкी рд╡िрдЬрдп
  • рдЙрдкाрдзि: рд╡ाрддाрдкीрдХोंрдб

ЁЯСС рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдХूрдЯ (753–982 рдИ.)

  • рд░ाрдЬрдзाрдиी: рдоाрди्рдпрдЦेрдЯ
  • рдорд╣ाрди рд╢ाрд╕рдХ: рдЕрдоोрдШрд╡рд░्рд╖

ЁЯПЫ рдХैрд▓ाрд╢ рдоंрджिрд░ (рдПрд▓ोрд░ा)

  • рдиिрд░्рдоाрддा: рдХृрд╖्рдг рдк्рд░рдердо
  • рд╡िрд╢्рд╡ рдХा рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рдПрдХाрд╢्рдордХ (Monolithic) рдоंрджिрд░

ЁЯСС рдорд╣ाрди рдЪोрд▓ рд╕ाрдо्рд░ाрдЬ्рдп (рдордз्рдпрдХाрд▓ीрди рдЪोрд▓)

⚠️ рдпрд╣ рд╕ंрдЧрдо рдХाрд▓ рдХा рдЪोрд▓ рдирд╣ीं рд╣ै। рдпрд╣ рдордз्рдпрдХाрд▓ीрди рдЪोрд▓ рд╕ाрдо्рд░ाрдЬ्рдп (850-1279 рдИ.) рд╣ै।
  • рд╕ंрд╕्рдеाрдкрдХ: рд╡िрдЬрдпाрд▓рдп
  • рдорд╣ाрди рд╢ाрд╕рдХ: рд░ाрдЬрд░ाрдЬ рдк्рд░рдердо, рд░ाрдЬेрди्рдж्рд░ рдк्рд░рдердо

ЁЯПЫ рдмृрд╣рджेрд╢्рд╡рд░ рдоंрджिрд░ (рддंрдЬाрд╡ुрд░)

  • рдиिрд░्рдоाрддा: рд░ाрдЬрд░ाрдЬ рдк्рд░рдердо
  • UNESCO рд╕्рдерд▓

⚔ рд░ाрдЬेрди्рдж्рд░ рдЪोрд▓ рдХी рдЙрдкрд▓рдм्рдзिрдпाँ

  • рдЧंрдЧा рддрдХ рд╡िрдЬрдп – рдЙрдкाрдзि: рдЧंрдЧैрдХोंрдб рдЪोрд▓
  • рджрдХ्рд╖िрдг-рдкूрд░्рд╡ рдПрд╢िрдпा рдЕрднिрдпाрди – рд╢्рд░ीрд╡िрдЬрдп рдкрд░ рдЖрдХ्рд░рдордг
  • рд╕рдоुрдж्рд░ी рд╢рдХ्рддि рдХा рд╕्рд╡рд░्рдг рдпुрдЧ

⚠ рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рд╡िрд╢ेрд╖: рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рддрде्рдп

  • рджрдХ्рд╖िрдг рднाрд░рдд рдХा рдк्рд░ाрдЪीрдирддрдо рд░ाрдЬрд╡ंрд╢: рдкांрдб्рдп (рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рдЕрд╢ोрдХ рдХे рдЕрднिрд▓ेрдЦों рдоें рднी рдоिрд▓рддा рд╣ै)
  • рд╕ंрдЧрдо рдпुрдЧ рдоें рд╡्рдпाрдкाрд░: рд░ोрдо рд╕ाрдо्рд░ाрдЬ्рдп рдХे рд╕ाрде рд╕рдХ्рд░िрдп рд╡्рдпाрдкाрд░ (рдХाрд▓ी рдоिрд░्рдЪ, рдоोрддी, рд░ेрд╢рдо, рдорд╕ाрд▓े)
  • рд╕ंрдЧрдо рдпुрдЧ рдоें рдмंрджрд░рдЧाрд╣: рдкुрд╣ाрд░ (рдХाрд╡ेрд░ीрдкрдд्рддрдирдо्), рдоुрдЬिрд░िрд╕ (рдЪेрд░ рд░ाрдЬ्рдп), рдХोрд░рдХрдИ (рдкांрдб्рдп – рдоोрддी)
  • рддрдоिрд▓ рднाрд╖ा рдХा рд╕рдмрд╕े рдк्рд░ाрдЪीрди рдЧ्рд░ंрде: рддोрд▓рдХाрдк्рдкिрдпрдо
  • рджрдХ्рд╖िрдг рднाрд░рдд рдХा 'рдЧीрддा': рддिрд░ुрдХ्рдХुрд░рд▓
  • рдХрди्рдирдЧी рдХी рдХрд╣ाрдиी: рд╢िрд▓рдк्рдкрджिрдХाрд░рдо् (рддрдоिрд▓ рдорд╣ाрдХाрд╡्рдп)
  • рдкांрдЪाрд▓ि рд╢рдкрде рдХे рд╕рдоाрди: рдХрди्рдирдЧी рдХी рдХрд╣ाрдиी (рдорджुрд░ै рдЬрд▓ाрдиे рдХा рдк्рд░рд╕ंрдЧ)
  • рдЧौрддрдоीрдкुрдд्рд░ рд╢ाрддрдХрд░्рдгी рдХी рдЙрдкाрдзिрдпाँ: рджрдХ्рд╖िрдгाрдкрдердкрддि, рдПрдХрдм्рд░ाрд╣्рдордг, рд╢рдХ-рдпрд╡рди-рдкрд▓्рд▓рд╡-рдиिрд░्рдордерди
  • рдкрд▓्рд▓рд╡ рдХрд▓ा рдХा рд╕्рд╡рд░्рдг рдпुрдЧ: рдорд╣ेрди्рдж्рд░рд╡рд░्рдорди рдк्рд░рдердо рдПрд╡ं рдирд░рд╕िंрд╣рд╡рд░्рдорди рдк्рд░рдердо рдХे рд╕рдордп
  • рдорд╣ेрди्рдж्рд░рд╡рд░्рдорди рдк्рд░рдердо рдХी рдЙрдкाрдзि: рд╡िрдд्рддрд╡िрдиोрдж, рдордд्рддрд╡िрд▓ाрд╕
  • рдорд╣ेрди्рдж्рд░рд╡рд░्рдорди рдж्рд╡ाрд░ा рд░рдЪिрдд рдиाрдЯрдХ: рдордд्рддрд╡िрд▓ाрд╕ рдк्рд░рд╣рд╕рди
  • рдЪाрд▓ुрдХ्рдп рд╢ाрд╕рдХ рдкुрд▓рдХेрд╢िрди рдж्рд╡िрддीрдп рдХा рд░ाрдЬрджूрдд: 'рдИрд░ाрди рдХे рд╢ाрд╕рдХ рдЦुрд╕рд░ो рдж्рд╡िрддीрдп' рдХे рдкाрд╕ рднेрдЬा рдеा
  • рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдХूрдЯ рд╢ाрд╕рдХ рдЕрдоोрдШрд╡рд░्рд╖ рдХी рд░рдЪрдиा: 'рдХрд╡िрд░ाрдЬрдоाрд░्рдЧ' (рдХрди्рдирдб़ рднाрд╖ा рдХा рдк्рд░рдердо рдЧ्рд░ंрде)
  • рдЪोрд▓ рд╕ाрдо्рд░ाрдЬ्рдп рдХी рдиौрд╕ेрдиा: рд╡िрд╢्рд╡ рдХी рд╕рд░्рд╡рд╢्рд░ेрд╖्рда рдиौрд╕ेрдиाрдУं рдоें рдЧिрдиी рдЬाрддी рдеी
  • рдЪोрд▓ рдХाрд▓ рдоें рд╕्рдеाрдиीрдп рд╕्рд╡рд╢ाрд╕рди: рдЙрд░ (рдЧाँрд╡ рдХी рд╕рднा), рд╕рднा (рдм्рд░ाрд╣्рдордг рдЧाँрд╡), рдирдЧрд░рдо् (рд╡्рдпाрдкाрд░िрдХ рдХेंрдж्рд░)

ЁЯУЪ рджрдХ्рд╖िрдг рднाрд░рдд рдХे рдк्рд░рдоुрдЦ рд╕ाрд╣िрдд्рдп (рдПрдХ рдирдЬ़рд░ рдоें)

рддोрд▓рдХाрдк्рдкिрдпрдо
→ рд╡्рдпाрдХрд░рдг
рддिрд░ुрдХ्рдХुрд░рд▓
→ рддिрд░ुрд╡рд▓्рд▓ुрд╡рд░
рд╢िрд▓рдк्рдкрджिрдХाрд░рдо्
→ рдЗрд▓ंрдЧो рдЕрдбिрдЧрд▓
рдордгिрдоेрдЦрд▓ै
→ рд╕ीрдд्рддрд▓ै рд╕рдд्рддрдиाрд░

ЁЯОп UPSC/BPSC/UPPSC MODERATE + DIFFICULT FACTS

рдк्рд░рдердо рд╕ंрдЧрдо → рджрдХ्рд╖िрдг рдорджुрд░ै
рдж्рд╡िрддीрдп рд╕ंрдЧрдо → рдХрдкрдЯрдкुрд░рдо्
рддृрддीрдп рд╕ंрдЧрдо → рдорджुрд░ै
рддोрд▓рдХाрдк्рдкिрдпрдо → рдк्рд░ाрдЪीрдирддрдо рддрдоिрд▓ рд╡्рдпाрдХрд░рдг
рддिрд░ुрдХ्рдХुрд░рд▓ → рддिрд░ुрд╡рд▓्рд▓ुрд╡рд░
рд╢िрд▓рдк्рдкрджिрдХाрд░рдо् → рдХрди्рдирдЧी
рдордгिрдоेрдЦрд▓ै → рдХोрд╡рд▓рди-рдоाрдзрд╡ी рдХी рдкुрдд्рд░ी
рдХрд░िрдХाрд▓ рдЪोрд▓ → рдХрд▓्рд▓рдирдИ рдмाँрдз
рдЪेрд░ рдк्рд░рддीрдХ → рдзрдиुрд╖
рдЪोрд▓ рдк्рд░рддीрдХ → рдмाрдШ
рдкांрдб्рдп рдк्рд░рддीрдХ → рдордЫрд▓ी
рдкрд▓्рд▓рд╡ рд░ाрдЬрдзाрдиी → рдХांрдЪी
рдмाрджाрдоी рдЪाрд▓ुрдХ्рдп → рдкुрд▓рдХेрд╢िрди рдж्рд╡िрддीрдп
рд╡ाрддाрдкीрдХोंрдб → рдирд░рд╕िंрд╣рд╡рд░्рдорди
рд╣рд░्рд╖ рдХो рд╣рд░ाрдиे рд╡ाрд▓ा → рдкुрд▓рдХेрд╢िрди рдж्рд╡िрддीрдп
рдХैрд▓ाрд╢ рдоंрджिрд░ → рдХृрд╖्рдг рдк्рд░рдердо
рдмृрд╣рджेрд╢्рд╡рд░ рдоंрджिрд░ → рд░ाрдЬрд░ाрдЬ рдк्рд░рдердо
рдЧंрдЧैрдХोंрдб рдЪोрд▓ → рд░ाрдЬेрди्рдж्рд░ рдк्рд░рдердо
рдЧौрддрдоीрдкुрдд्рд░ рд╢ाрддрдХрд░्рдгी рдХी рдЙрдкाрдзि → рджрдХ्рд╖िрдгाрдкрдердкрддि
рдкрд▓्рд▓рд╡ рдХाрд▓ीрди рдиाрдЯрдХрдХाрд░ → рдорд╣ेрди्рдж्рд░рд╡рд░्рдорди

ЁЯФе рдЕंрддिрдо рд╕ुрдкрд░ рд░िрд╡ीрдЬрди (Exam рдХी рдкूрд░्рд╡ рд╕ंрдз्рдпा рдХे рд▓िрдП)

рдЪेрд░ → рдХेрд░рд▓
рдЪोрд▓ → рдХाрд╡ेрд░ी рдШाрдЯी
рдкांрдб्рдп → рдорджुрд░ै
рдкрд▓्рд▓рд╡ → рдХांрдЪी
рдмाрджाрдоी рдЪाрд▓ुрдХ्рдп → рдмाрджाрдоी
рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдХूрдЯ → рдоाрди्рдпрдЦेрдЯ
рдорд╣ाрди рдЪोрд▓ → рддंрдЬाрд╡ुрд░
рддрдоिрд▓ рд╡्рдпाрдХрд░рдг → рддोрд▓рдХाрдк्рдкिрдпрдо
рддрдоिрд▓ рдЧीрддा → рддिрд░ुрдХ्рдХुрд░рд▓
рдХрди्рдирдЧी → рд╢िрд▓рдк्рдкрджिрдХाрд░рдо्
рд╣рд░्рд╖ рдХा рд╡िрдЬेрддा → рдкुрд▓рдХेрд╢िрди рдж्рд╡िрддीрдп
рд╡ाрддाрдкी рд╡िрдЬेрддा → рдирд░рд╕िंрд╣рд╡рд░्рдорди

ЁЯУМ рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖: рд╕ंрдЧрдо рдХाрд▓ рджрдХ्рд╖िрдг рднाрд░рдд рдХे рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХा рдЖрдзाрд░ рд╣ै। UPSC, UPPSC, BPSC рдоें рд╕ंрдЧрдо рд╕ाрд╣िрдд्рдп, рдЪेрд░-рдЪोрд▓-рдкांрдб्рдп, рд╕ाрддрд╡ाрд╣рди, рдкрд▓्рд▓рд╡, рдЪाрд▓ुрдХ्рдп, рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдХूрдЯ, рдорд╣ाрди рдЪोрд▓, рдмृрд╣рджेрд╢्рд╡рд░ рдоंрджिрд░, рдХैрд▓ाрд╢ рдоंрджिрд░, рддिрд░ुрдХ्рдХुрд░рд▓, рддोрд▓рдХाрдк्рдкिрдпрдо, рд╢िрд▓рдк्рдкрджिрдХाрд░рдо्, рдордгिрдоेрдЦрд▓ै рддрдеा рдЙрдд्рддрд░-рджрдХ्рд╖िрдг рднाрд░рдд рдХे рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рд╕ंрдмंрдзों рд╕े рд▓рдЧाрддाрд░ рдк्рд░рд╢्рди рдкूрдЫे рдЬाрддे рд╣ैं।

ЁЯУв © 2026 apnaupsc.in | рд╕ंрдЧрдо рдХाрд▓ рдПрд╡ं рджрдХ्рд╖िрдг рднाрд░рдд рдХा рдЗрддिрд╣ाрд╕ COMPLETE рдиोрдЯ्рд╕ | рдЪेрд░, рдЪोрд▓, рдкांрдб्рдп, рдкрд▓्рд▓рд╡, рдЪाрд▓ुрдХ्рдп, рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдХूрдЯ, рдорд╣ाрди рдЪोрд▓ | рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдЙрдкрдпोрдЧी рд╕ाрд░ांрд╢

рдПрдХ рдЯिрдк्рдкрдгी рднेрдЬें

0 рдЯिрдк्рдкрдгिрдпाँ

Please do not enter any spam link in the comment box.

рдПрдХ рдЯिрдк्рдкрдгी рднेрдЬें (0)