ЁЯПЫ️ рдк्рд░рдпाрдЧ (рдЗрд▓ाрд╣ाрдмाрдж) рд╕्рддंрдн : рднाрд░рддीрдп рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХा рдЬीрд╡िрдд рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬ
ЁЯУ╕ рдк्рд░рдпाрдЧ рд╕्рддंрдн | рдЕрд╢ोрдХ, рд╕рдоुрдж्рд░рдЧुрдк्рдд, рдЬрд╣ाँрдЧीрд░ рдХे рдЕрднिрд▓ेрдЦ | Complete Notes | Image: apnaupsc.in
ЁЯУМ рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдкृрд╖्рдарднूрдоि рдПрд╡ं рдкрд░िрдЪрдп: рднाрд░рддीрдп рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдоें рдк्рд░рдпाрдЧ (рдЗрд▓ाрд╣ाрдмाрдж) рд╕्рддंрдн рд▓ेрдЦ рд╡ाрд╕्рддुрдХрд▓ा рдФрд░ рдкुрд░ाрд▓ेрдЦрд╢ाрд╕्рдд्рд░ (Epigraphy) рдХा рдПрдХ рдЕрдиुрдкрдо рдЙрджाрд╣рд░рдг рд╣ै। рдпрд╣ рднाрд░рдд рдХा рдПрдХрдоाрдд्рд░ рдРрд╕ा рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рдПрдХाрд╢्рдордХ (Monolithic) рд╕्рддंрдн рд╣ै рдЬिрд╕ рдкрд░ рдк्рд░ाрдЪीрди рднाрд░рдд рдХे рдоौрд░्рдп рд░ाрдЬрд╡ंрд╢, рдЧुрдк्рдд рд░ाрдЬрд╡ंрд╢ рдФрд░ рдордз्рдпрдХाрд▓ीрди рдоुрдЧрд▓ рд░ाрдЬрд╡ंрд╢ — рдЗрди рддीрдиों рдХाрд▓рдЦंрдбों рдХे рд░ाрдЬрдХीрдп рдЕрднिрд▓ेрдЦ рдХ्рд░рдоिрдХ рд░ूрдк рд╕े рдЦुрджे рд╣ुрдП рд╣ैं।
ЁЯз▒ 1. рднौрддिрдХ рд╕ंрд░рдЪрдиा рдПрд╡ं рдоूрд▓ рдиिрд░्рдоाрддा
- рдиिрд░्рдоाрддा рд╢ाрд╕рдХ: рдоौрд░्рдп рд╡ंрд╢ рдХे рд╕рдо्рд░ाрдЯ рдЕрд╢ोрдХ (273–232 рдИ.рдкू.)
- рднौрддिрдХ рд╕ाрдордЧ्рд░ी: рдЪुрдиाрд░ (рдоिрд░्рдЬाрдкुрд░) рдХे рдмрд▓ुрдЖ рдкрдд्рдерд░ (Sandstone) рдХा рдПрдХ рд╣ी рд╡िрд╢ाрд▓ рдЦंрдб
- рдоौрд░्рдпрдХाрд▓ीрди рдЪрдордХрджाрд░ рдкॉрд▓िрд╢
- рдоूрд▓ рд╕्рдеाрди: рдХौрд╢ाрдо्рдмी (рд╡рдд्рд╕ рдорд╣ाрдЬрдирдкрдж рдХी рд░ाрдЬрдзाрдиी) – рдпрдоुрдиा рдирджी рдХे рддрдЯ рдкрд░
- рднाрд╖ा: рдк्рд░ाрдХृрдд | рд▓िрдкि: рдм्рд░ाрд╣्рдоी
- рдЕрд╢ोрдХ рдХे 6 рдк्рд░рдоुрдЦ рд╕्рддंрдн рд▓ेрдЦ (Major Pillar Edicts)
ЁЯСС 2. рд╕्рдеाрдиांрддрд░рдг рдХा рдЗрддिрд╣ाрд╕: рдЕрдХрдмрд░ рдХी рднूрдоिрдХा (1583 рдИ.)
- рдЕрдХрдмрд░ рдиे рдЧंрдЧा-рдпрдоुрдиा рд╕ंрдЧрдо рдкрд░ рд╡िрд╢ाрд▓ рд╕ैрди्рдп рдХिрд▓े рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдХрд░ाрдпा
- рдЕрдХрдмрд░ рдХे рдиिрд░्рджेрд╢ рдкрд░ рдЗрд╕ рд╕्рддंрдн рдХो рдХौрд╢ाрдо्рдмी рд╕े рдк्рд░рдпाрдЧ рдХे рдирд╡рдиिрд░्рдоिрдд рдХिрд▓े рдоें рд╕्рдеाрдкिрдд рдХрд░ाрдпा рдЧрдпा
- рд╡рд░्рддрдоाрди рдоें ASI рдХे рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рдоें рдк्рд░рдпाрдЧрд░ाрдЬ рдХिрд▓े рдХे рд╕ैрди्рдп рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХे рднीрддрд░
ЁЯУЬ 3. рдоौрд░्рдпрдХाрд▓ीрди рдЕрднिрд▓ेрдЦ: рд╕рдо्рд░ाрдЯ рдЕрд╢ोрдХ
ЁЯХЙ️ A. рд╕ंрдШрднेрдж рд╡िрд░ोрдзी рдЖрджेрд╢ (рдХौрд╢ाрдо्рдмी рдЖрджेрд╢)
- рдмौрдж्рдз рд╕ंрдШ рдоें рдЖंрддрд░िрдХ рдмिрдЦрд░ाрд╡ рд░ोрдХрдиे рд╣ेрддु рдХрдб़ा рджंрдбाрдд्рдордХ рдЖрджेрд╢
- "рдпрджि рдХोрдИ рднिрдХ्рд╖ु/рднिрдХ्рд╖ुрдгी рд╕ंрдШ рдоें рдлूрдЯ рдбाрд▓ेрдЧा, рддो рд╢्рд╡ेрдд рд╡рд╕्рдд्рд░ рдкрд╣рдиाрдХрд░ рд╕ंрдШ рд╕े рдиिрд╖्рдХाрд╕िрдд рдХрд░ рджिрдпा рдЬाрдПрдЧा।"
- рдЕрд╢ोрдХ рдХी рдзрдо्рдо рдиीрддि рдФрд░ рдзрдо्рдо рдорд╣ाрдоाрдд्рд░ों рдХी рднूрдоिрдХा рдХो рджрд░्рд╢ाрддा рд╣ै
ЁЯС╕ B. рд░ाрдиी рдХा рдЕрднिрд▓ेрдЦ (Queen's Edict)
- UPSC/PCS рдЕрд╢ोрдХ рдХी рдПрдХрдоाрдд्рд░ рд░ाрдиी рдЬिрдирдХा рдиाрдо рдЕрднिрд▓ेрдЦ рдоें рдоिрд▓рддा рд╣ै – 'рдХрд░ुрд╡ाрдХी' (Karuvaki)
- рдХрд░ुрд╡ाрдХी рдж्рд╡ाрд░ा рдмौрдж्рдз рднिрдХ्рд╖ुрдУं рдХो рджिрдП рдЧрдП рджाрди (рдЖрдо्рд░рд╡ाрдЯिрдХा, рджाрдирд╢ाрд▓ा) рдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ
- рдХрд░ुрд╡ाрдХी рдХे рдкुрдд्рд░ 'рддीрд╡рд░' (Tivara) рдХा рдПрдХрдоाрдд्рд░ рдк्рд░ाрдоाрдгिрдХ рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ
⚔️ 4. рдЧुрдк्рддрдХाрд▓ीрди рд╕्рд╡рд░्рдг рдпुрдЧ: рд╕рдоुрдж्рд░рдЧुрдк्рдд рдХी 'рдк्рд░рдпाрдЧ рдк्рд░рд╢рд╕्рддि'
- рд▓ेрдЦрдХ: рд╣рд░िрд╖ेрдг (рд╕рдоुрдж्рд░рдЧुрдк्рдд рдХे рд╕ंрдзि-рд╡िрдЧ्рд░рд╣िрдХ рдПрд╡ं рджрд░рдмाрд░ी рдХрд╡ि)
- рднाрд╖ा: рд╢ुрдж्рдз рд╢ाрд╕्рдд्рд░ीрдп рд╕ंрд╕्рдХृрдд | рд▓िрдкि: рдЧुрдк्рдд рдм्рд░ाрд╣्рдоी
- UPSC рдЪрдо्рдкू рдХाрд╡्рдп рд╢ैрд▓ी (рдЧрдж्рдп-рдкрдж्рдп рдоिрд╢्рд░рдг) – рднाрд░рдд рдХा рдк्рд░ाрдЪीрдирддрдо рдк्рд░ाрдоाрдгिрдХ рдЙрджाрд╣рд░рдг
- рдХुрд▓ 33 рдкंрдХ्рддिрдпाँ – рд╕рдоुрдж्рд░рдЧुрдк्рдд рдХी рд╕ैрди्рдп рд╡िрдЬрдпों рдХा рд╡िрд╕्рддृрдд рднौрдЧोрд▓िрдХ рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг
ЁЯП╣ рдЖрд░्рдпाрд╡рд░्рдд рдЕрднिрдпाрди
рдЙрдд्рддрд░ рднाрд░рдд рдХे 9 рд░ाрдЬाрдУं рдХा рдкूрд░्рдг рдЙрди्рдоूрд▓рди
рдк्рд░рд╕рднोрдж्рдзрд░рдг рдиीрддि
ЁЯМ┤ рджрдХ्рд╖िрдгाрдкрде рдЕрднिрдпाрди
рджрдХ्рд╖िрдг рднाрд░рдд рдХे 12 рд░ाрдЬाрдУं рдХो рдкрд░ाрдЬिрдд рдХрд░
рдЧ्рд░рд╣рдг-рдоोрдХ्рд╖-рдЕрдиुрдЧ्рд░рд╣ рдиीрддि
ЁЯЧ║️ рд╕ीрдоांрдд рдПрд╡ं рдЖрдЯрд╡िрдХ рд░ाрдЬ्рдп
рд╕рдорддрдЯ, рдбрд╡ाрдХ, рдХाрдорд░ूрдк, рд╡िंрдз्рдп рдХ्рд╖ेрдд्рд░
рдкрд░िрдЪाрд░рдХीрдХृрдд рдиीрддि
ЁЯСС 5. рдордз्рдпрдХाрд▓ीрди рдоुрдЧрд▓ рдпुрдЧ: рд╕рдо्рд░ाрдЯ рдЬрд╣ाँрдЧीрд░ (1605 рдИ.)
- рд╢ाрд╕рдХ: рдЬрд╣ाँрдЧीрд░ (рдЕрдХрдмрд░ рдХा рдкुрдд्рд░)
- рднाрд╖ा: рдЙрдЪ्рдЪ рдХोрдЯि рдХी рдлाрд░рд╕ी | рд▓िрдкि: рдирд╕्рддाрд▓ीрдХ
- рд╡िрд╖рдп: рд░ाрдЬ्рдпाрд░ोрд╣рдг (1605) рдХी рдШोрд╖рдгा, рд╡ंрд╢ाрд╡рд▓ी (рддैрдоूрд░ рд╕े рдЕрдХрдмрд░ рддрдХ)
- UPPSC рд╕ूрд▓ेрдЦрдХाрд░: 'рдЕрдм्рджुрд▓्рд▓ाрд╣ рдоुрд╢्рдХीрди рдХрд▓рдо'
- рд╕्рддंрдн рдХे рдиिрдЪрд▓े рд╣िрд╕्рд╕े рдкрд░ рдмीрд░рдмрд▓ (рдорд╣ेрд╢ рджाрд╕) рдХा рд╕ंрдХ्рд╖िрдк्рдд рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ
ЁЯУК рдкुрд░ाрд▓ेрдЦीрдп рддुрд▓рдиाрдд्рдордХ рд╕ाрд░рдгी
| рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдХाрд▓ | рд╕рдо्рд░ाрдЯ / рд░ाрдЬा | рднाрд╖ा рд╡ рд▓िрдкि | рдоुрдЦ्рдп рд╡िрд╖рдп-рд╡рд╕्рддु |
|---|---|---|---|
| рдоौрд░्рдп рд░ाрдЬрд╡ंрд╢ | рдЕрд╢ोрдХ (рдоूрд▓ рдиिрд░्рдоाрддा) | рдк्рд░ाрдХृрдд • рдм्рд░ाрд╣्рдоी | 6 рд╕्рддंрдн рд▓ेрдЦ, рдХौрд╢ाрдо्рдмी рдЖрджेрд╢, рд░ाрдиी рдХрд░ुрд╡ाрдХी рд╡ рддीрд╡рд░ рдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ |
| рдЧुрдк्рдд рд░ाрдЬрд╡ंрд╢ | рд╕рдоुрдж्рд░рдЧुрдк्рдд (рдк्рд░рд╢рд╕्рддि рдЙрдд्рдХीрд░्рдгрдХ) | рд╕ंрд╕्рдХृрдд • рдЧुрдк्рдд рдм्рд░ाрд╣्рдоी | рд╣рд░िрд╖ेрдг рдж्рд╡ाрд░ा 'рдЪрдо्рдкू рд╢ैрд▓ी' рдоें 'рдк्рд░рдпाрдЧ рдк्рд░рд╢рд╕्рддि' (33 рдкंрдХ्рддिрдпाँ) |
| рдоुрдЧрд▓ рд░ाрдЬрд╡ंрд╢ | рдЬрд╣ाँрдЧीрд░ (рдЕंрддिрдо рдмрдб़ा рд▓ेрдЦ) | рдлाрд░рд╕ी • рдирд╕्рддाрд▓ीрдХ | рд░ाрдЬ्рдпाрд░ोрд╣рдг рдХी рдШोрд╖рдгा, рдоुрдЧрд▓ рд╡ंрд╢ाрд╡рд▓ी, рдмीрд░рдмрд▓ рд╕ंрджрд░्рдн |
ЁЯОп рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдЙрдкрдпोрдЧी рд╡рди-рд▓ाрдЗрдирд░ рдлैрдХ्рдЯ्рд╕ (UPSC/PCS High-Yield)
ЁЯУМ рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖: рдк्рд░рдпाрдЧ рдХा рдпрд╣ рдПрдХाрд╢्рдордХ рд╕्рддंрдн рдХेрд╡рд▓ рдкрдд्рдерд░ рдХा рдПрдХ рдвांрдЪा рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рднाрд░рддीрдп рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХे рддीрди рд╕рдмрд╕े рд╢рдХ्рддिрд╢ाрд▓ी рд╕ाрдо्рд░ाрдЬ्рдпों рдХे рдЙрдд्рдеाрди рдФрд░ рдХूрдЯрдиीрддि рдХा рдоूрдХ рдЧрд╡ाрд╣ рд╣ै। рдЬрд╣ाँ рдЕрд╢ोрдХ рдХे рд▓ेрдЦ рдоौрд░्рдпрдХाрд▓ीрди рдзाрд░्рдоिрдХ рд╕рд╣िрд╖्рдгुрддा рдХो рджрд░्рд╢ाрддे рд╣ैं, рд╡рд╣ीं рд╣рд░िрд╖ेрдг рдХी рдк्рд░рд╢рд╕्рддि рдЧुрдк्рдд рд╕ाрдо्рд░ाрдЬ्рдп рдХे рд╕ैрди्рдп рдЧौрд░рд╡ рдХो рд╕्рдеाрдкिрдд рдХрд░рддी рд╣ै, рддрдеा рдЬрд╣ाँрдЧीрд░ рдХा рдлाрд░рд╕ी рд▓ेрдЦ рдоुрдЧрд▓ों рдХी рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рдк्рд░рд╡ृрдд्рддि рдХो рдк्рд░рдоाрдгिрдд рдХрд░рддा рд╣ै।

Please do not enter any spam link in the comment box.