ЁЯПЫ️ рдк्рд░рдпाрдЧ (рдЗрд▓ाрд╣ाрдмाрдж) рд╕्рддंрдн : рднाрд░рддीрдп рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХा рдЬीрд╡िрдд рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬ

Apna UPSC
0

ЁЯПЫ️ рдк्рд░рдпाрдЧ (рдЗрд▓ाрд╣ाрдмाрдж) рд╕्рддंрдн : рднाрд░рддीрдп рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХा рдЬीрд╡िрдд рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬ

рдПрдХ рд╣ी рдПрдХाрд╢्рдордХ рд╕्рддंрдн рдкрд░ рдЕंрдХिрдд рддीрди рдпुрдЧों (рдоौрд░्рдп, рдЧुрдк्рдд рдПрд╡ं рдоुрдЧрд▓) рдХा рд╡िрд╕्рддृрдд рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг
рдк्рд░рдпाрдЧ рд╕्рддंрдн рдХा рд░рд╣рд╕्рдп рдеंрдмрдиेрд▓ рдиोрдЯ्рд╕

ЁЯУ╕ рдк्рд░рдпाрдЧ рд╕्рддंрдн | рдЕрд╢ोрдХ, рд╕рдоुрдж्рд░рдЧुрдк्рдд, рдЬрд╣ाँрдЧीрд░ рдХे рдЕрднिрд▓ेрдЦ | Complete Notes | Image: apnaupsc.in

ЁЯУМ рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдкृрд╖्рдарднूрдоि рдПрд╡ं рдкрд░िрдЪрдп: рднाрд░рддीрдп рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдоें рдк्рд░рдпाрдЧ (рдЗрд▓ाрд╣ाрдмाрдж) рд╕्рддंрдн рд▓ेрдЦ рд╡ाрд╕्рддुрдХрд▓ा рдФрд░ рдкुрд░ाрд▓ेрдЦрд╢ाрд╕्рдд्рд░ (Epigraphy) рдХा рдПрдХ рдЕрдиुрдкрдо рдЙрджाрд╣рд░рдг рд╣ै। рдпрд╣ рднाрд░рдд рдХा рдПрдХрдоाрдд्рд░ рдРрд╕ा рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рдПрдХाрд╢्рдордХ (Monolithic) рд╕्рддंрдн рд╣ै рдЬिрд╕ рдкрд░ рдк्рд░ाрдЪीрди рднाрд░рдд рдХे рдоौрд░्рдп рд░ाрдЬрд╡ंрд╢, рдЧुрдк्рдд рд░ाрдЬрд╡ंрд╢ рдФрд░ рдордз्рдпрдХाрд▓ीрди рдоुрдЧрд▓ рд░ाрдЬрд╡ंрд╢ — рдЗрди рддीрдиों рдХाрд▓рдЦंрдбों рдХे рд░ाрдЬрдХीрдп рдЕрднिрд▓ेрдЦ рдХ्рд░рдоिрдХ рд░ूрдк рд╕े рдЦुрджे рд╣ुрдП рд╣ैं।

ЁЯз▒ 1. рднौрддिрдХ рд╕ंрд░рдЪрдиा рдПрд╡ं рдоूрд▓ рдиिрд░्рдоाрддा

  • рдиिрд░्рдоाрддा рд╢ाрд╕рдХ: рдоौрд░्рдп рд╡ंрд╢ рдХे рд╕рдо्рд░ाрдЯ рдЕрд╢ोрдХ (273–232 рдИ.рдкू.)
  • рднौрддिрдХ рд╕ाрдордЧ्рд░ी: рдЪुрдиाрд░ (рдоिрд░्рдЬाрдкुрд░) рдХे рдмрд▓ुрдЖ рдкрдд्рдерд░ (Sandstone) рдХा рдПрдХ рд╣ी рд╡िрд╢ाрд▓ рдЦंрдб
  • рдоौрд░्рдпрдХाрд▓ीрди рдЪрдордХрджाрд░ рдкॉрд▓िрд╢
  • рдоूрд▓ рд╕्рдеाрди: рдХौрд╢ाрдо्рдмी (рд╡рдд्рд╕ рдорд╣ाрдЬрдирдкрдж рдХी рд░ाрдЬрдзाрдиी) – рдпрдоुрдиा рдирджी рдХे рддрдЯ рдкрд░
  • рднाрд╖ा: рдк्рд░ाрдХृрдд | рд▓िрдкि: рдм्рд░ाрд╣्рдоी
  • рдЕрд╢ोрдХ рдХे 6 рдк्рд░рдоुрдЦ рд╕्рддंрдн рд▓ेрдЦ (Major Pillar Edicts)

ЁЯСС 2. рд╕्рдеाрдиांрддрд░рдг рдХा рдЗрддिрд╣ाрд╕: рдЕрдХрдмрд░ рдХी рднूрдоिрдХा (1583 рдИ.)

  • рдЕрдХрдмрд░ рдиे рдЧंрдЧा-рдпрдоुрдиा рд╕ंрдЧрдо рдкрд░ рд╡िрд╢ाрд▓ рд╕ैрди्рдп рдХिрд▓े рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдХрд░ाрдпा
  • рдЕрдХрдмрд░ рдХे рдиिрд░्рджेрд╢ рдкрд░ рдЗрд╕ рд╕्рддंрдн рдХो рдХौрд╢ाрдо्рдмी рд╕े рдк्рд░рдпाрдЧ рдХे рдирд╡рдиिрд░्рдоिрдд рдХिрд▓े рдоें рд╕्рдеाрдкिрдд рдХрд░ाрдпा рдЧрдпा
  • рд╡рд░्рддрдоाрди рдоें ASI рдХे рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рдоें рдк्рд░рдпाрдЧрд░ाрдЬ рдХिрд▓े рдХे рд╕ैрди्рдп рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХे рднीрддрд░
ЁЯОп UPSC FACT: рдЕрдХрдмрд░ рдиे рдЗрд╕ рд╕्рддंрдн рдХो рдХौрд╢ाрдо्рдмी рд╕े рдк्рд░рдпाрдЧ рд▓ाрдХрд░ рдХिрд▓े рдоें рд╕्рдеाрдкिрдд рдХिрдпा।

ЁЯУЬ 3. рдоौрд░्рдпрдХाрд▓ीрди рдЕрднिрд▓ेрдЦ: рд╕рдо्рд░ाрдЯ рдЕрд╢ोрдХ

ЁЯХЙ️ A. рд╕ंрдШрднेрдж рд╡िрд░ोрдзी рдЖрджेрд╢ (рдХौрд╢ाрдо्рдмी рдЖрджेрд╢)

  • рдмौрдж्рдз рд╕ंрдШ рдоें рдЖंрддрд░िрдХ рдмिрдЦрд░ाрд╡ рд░ोрдХрдиे рд╣ेрддु рдХрдб़ा рджंрдбाрдд्рдордХ рдЖрджेрд╢
  • "рдпрджि рдХोрдИ рднिрдХ्рд╖ु/рднिрдХ्рд╖ुрдгी рд╕ंрдШ рдоें рдлूрдЯ рдбाрд▓ेрдЧा, рддो рд╢्рд╡ेрдд рд╡рд╕्рдд्рд░ рдкрд╣рдиाрдХрд░ рд╕ंрдШ рд╕े рдиिрд╖्рдХाрд╕िрдд рдХрд░ рджिрдпा рдЬाрдПрдЧा।"
  • рдЕрд╢ोрдХ рдХी рдзрдо्рдо рдиीрддि рдФрд░ рдзрдо्рдо рдорд╣ाрдоाрдд्рд░ों рдХी рднूрдоिрдХा рдХो рджрд░्рд╢ाрддा рд╣ै

ЁЯС╕ B. рд░ाрдиी рдХा рдЕрднिрд▓ेрдЦ (Queen's Edict)

  • UPSC/PCS рдЕрд╢ोрдХ рдХी рдПрдХрдоाрдд्рд░ рд░ाрдиी рдЬिрдирдХा рдиाрдо рдЕрднिрд▓ेрдЦ рдоें рдоिрд▓рддा рд╣ै – 'рдХрд░ुрд╡ाрдХी' (Karuvaki)
  • рдХрд░ुрд╡ाрдХी рдж्рд╡ाрд░ा рдмौрдж्рдз рднिрдХ्рд╖ुрдУं рдХो рджिрдП рдЧрдП рджाрди (рдЖрдо्рд░рд╡ाрдЯिрдХा, рджाрдирд╢ाрд▓ा) рдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ
  • рдХрд░ुрд╡ाрдХी рдХे рдкुрдд्рд░ 'рддीрд╡рд░' (Tivara) рдХा рдПрдХрдоाрдд्рд░ рдк्рд░ाрдоाрдгिрдХ рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ

⚔️ 4. рдЧुрдк्рддрдХाрд▓ीрди рд╕्рд╡рд░्рдг рдпुрдЧ: рд╕рдоुрдж्рд░рдЧुрдк्рдд рдХी 'рдк्рд░рдпाрдЧ рдк्рд░рд╢рд╕्рддि'

  • рд▓ेрдЦрдХ: рд╣рд░िрд╖ेрдг (рд╕рдоुрдж्рд░рдЧुрдк्рдд рдХे рд╕ंрдзि-рд╡िрдЧ्рд░рд╣िрдХ рдПрд╡ं рджрд░рдмाрд░ी рдХрд╡ि)
  • рднाрд╖ा: рд╢ुрдж्рдз рд╢ाрд╕्рдд्рд░ीрдп рд╕ंрд╕्рдХृрдд | рд▓िрдкि: рдЧुрдк्рдд рдм्рд░ाрд╣्рдоी
  • UPSC рдЪрдо्рдкू рдХाрд╡्рдп рд╢ैрд▓ी (рдЧрдж्рдп-рдкрдж्рдп рдоिрд╢्рд░рдг) – рднाрд░рдд рдХा рдк्рд░ाрдЪीрдирддрдо рдк्рд░ाрдоाрдгिрдХ рдЙрджाрд╣рд░рдг
  • рдХुрд▓ 33 рдкंрдХ्рддिрдпाँ – рд╕рдоुрдж्рд░рдЧुрдк्рдд рдХी рд╕ैрди्рдп рд╡िрдЬрдпों рдХा рд╡िрд╕्рддृрдд рднौрдЧोрд▓िрдХ рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг

ЁЯП╣ рдЖрд░्рдпाрд╡рд░्рдд рдЕрднिрдпाрди

рдЙрдд्рддрд░ рднाрд░рдд рдХे 9 рд░ाрдЬाрдУं рдХा рдкूрд░्рдг рдЙрди्рдоूрд▓рди
рдк्рд░рд╕рднोрдж्рдзрд░рдг рдиीрддि

ЁЯМ┤ рджрдХ्рд╖िрдгाрдкрде рдЕрднिрдпाрди

рджрдХ्рд╖िрдг рднाрд░рдд рдХे 12 рд░ाрдЬाрдУं рдХो рдкрд░ाрдЬिрдд рдХрд░
рдЧ्рд░рд╣рдг-рдоोрдХ्рд╖-рдЕрдиुрдЧ्рд░рд╣ рдиीрддि

ЁЯЧ║️ рд╕ीрдоांрдд рдПрд╡ं рдЖрдЯрд╡िрдХ рд░ाрдЬ्рдп

рд╕рдорддрдЯ, рдбрд╡ाрдХ, рдХाрдорд░ूрдк, рд╡िंрдз्рдп рдХ्рд╖ेрдд्рд░
рдкрд░िрдЪाрд░рдХीрдХृрдд рдиीрддि

ЁЯОп UPSC FACT: рдЗрд╕ी рдЕрднिрд▓ेрдЦ рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рд╡िंрд╕ेंрдЯ рд╕्рдоिрде рдиे рд╕рдоुрдж्рд░рдЧुрдк्рдд рдХो "рднाрд░рдд рдХा рдиेрдкोрд▓िрдпрди" рдХрд╣ा।

ЁЯСС 5. рдордз्рдпрдХाрд▓ीрди рдоुрдЧрд▓ рдпुрдЧ: рд╕рдо्рд░ाрдЯ рдЬрд╣ाँрдЧीрд░ (1605 рдИ.)

  • рд╢ाрд╕рдХ: рдЬрд╣ाँрдЧीрд░ (рдЕрдХрдмрд░ рдХा рдкुрдд्рд░)
  • рднाрд╖ा: рдЙрдЪ्рдЪ рдХोрдЯि рдХी рдлाрд░рд╕ी | рд▓िрдкि: рдирд╕्рддाрд▓ीрдХ
  • рд╡िрд╖рдп: рд░ाрдЬ्рдпाрд░ोрд╣рдг (1605) рдХी рдШोрд╖рдгा, рд╡ंрд╢ाрд╡рд▓ी (рддैрдоूрд░ рд╕े рдЕрдХрдмрд░ рддрдХ)
  • UPPSC рд╕ूрд▓ेрдЦрдХाрд░: 'рдЕрдм्рджुрд▓्рд▓ाрд╣ рдоुрд╢्рдХीрди рдХрд▓рдо'
  • рд╕्рддंрдн рдХे рдиिрдЪрд▓े рд╣िрд╕्рд╕े рдкрд░ рдмीрд░рдмрд▓ (рдорд╣ेрд╢ рджाрд╕) рдХा рд╕ंрдХ्рд╖िрдк्рдд рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ

ЁЯУК рдкुрд░ाрд▓ेрдЦीрдп рддुрд▓рдиाрдд्рдордХ рд╕ाрд░рдгी

рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдХाрд▓рд╕рдо्рд░ाрдЯ / рд░ाрдЬाрднाрд╖ा рд╡ рд▓िрдкिрдоुрдЦ्рдп рд╡िрд╖рдп-рд╡рд╕्рддु
рдоौрд░्рдп рд░ाрдЬрд╡ंрд╢рдЕрд╢ोрдХ (рдоूрд▓ рдиिрд░्рдоाрддा)рдк्рд░ाрдХृрдд • рдм्рд░ाрд╣्рдоी6 рд╕्рддंрдн рд▓ेрдЦ, рдХौрд╢ाрдо्рдмी рдЖрджेрд╢, рд░ाрдиी рдХрд░ुрд╡ाрдХी рд╡ рддीрд╡рд░ рдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ
рдЧुрдк्рдд рд░ाрдЬрд╡ंрд╢рд╕рдоुрдж्рд░рдЧुрдк्рдд (рдк्рд░рд╢рд╕्рддि рдЙрдд्рдХीрд░्рдгрдХ)рд╕ंрд╕्рдХृрдд • рдЧुрдк्рдд рдм्рд░ाрд╣्рдоीрд╣рд░िрд╖ेрдг рдж्рд╡ाрд░ा 'рдЪрдо्рдкू рд╢ैрд▓ी' рдоें 'рдк्рд░рдпाрдЧ рдк्рд░рд╢рд╕्рддि' (33 рдкंрдХ्рддिрдпाँ)
рдоुрдЧрд▓ рд░ाрдЬрд╡ंрд╢рдЬрд╣ाँрдЧीрд░ (рдЕंрддिрдо рдмрдб़ा рд▓ेрдЦ)рдлाрд░рд╕ी • рдирд╕्рддाрд▓ीрдХрд░ाрдЬ्рдпाрд░ोрд╣рдг рдХी рдШोрд╖рдгा, рдоुрдЧрд▓ рд╡ंрд╢ाрд╡рд▓ी, рдмीрд░рдмрд▓ рд╕ंрджрд░्рдн

ЁЯОп рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдЙрдкрдпोрдЧी рд╡рди-рд▓ाрдЗрдирд░ рдлैрдХ्рдЯ्рд╕ (UPSC/PCS High-Yield)

рдоूрд▓ рдЕрд╡рд╕्рдеिрддि → рдХौрд╢ाрдо्рдмी
рд╕्рдеाрдиांрддрд░рдг → рдЕрдХрдмрд░ (1583 рдИ.)
рдЕрд╢ोрдХ рдХी рдПрдХрдоाрдд्рд░ рдЕрднिрд▓ेрдЦीрдп рд░ाрдиी → рдХрд░ुрд╡ाрдХी
рдХрд░ुрд╡ाрдХी рдХा рдкुрдд्рд░ → рддीрд╡рд░
рдк्рд░рдпाрдЧ рдк्рд░рд╢рд╕्рддि рдХे рд▓ेрдЦрдХ → рд╣рд░िрд╖ेрдг
рд╢ैрд▓ी → рдЪрдо्рдкू рдХाрд╡्рдп (рдЧрдж्рдп-рдкрдж्рдп рдоिрд╢्рд░рдг)
'рднाрд░рдд рдХा рдиेрдкोрд▓िрдпрди' → рд╕рдоुрдж्рд░рдЧुрдк्рдд
рдЬрд╣ाँрдЧीрд░ рдХा рд╕ूрд▓ेрдЦрдХाрд░ → 'рдЕрдм्рджुрд▓्рд▓ाрд╣ рдоुрд╢्рдХीрди рдХрд▓рдо'
рдмीрд░рдмрд▓ рдХा рдоूрд▓ рдиाрдо → рдорд╣ेрд╢ рджाрд╕
рдЖрдзुрдиिрдХ рд╕рд░्рд╡ेрдХ्рд╖рдг → рдЯी.рдПрд╕. рдмрд░्рдЯ, рд╕рд░ рдЕрд▓ेрдХ्рдЬेंрдбрд░ рдХрдиिंрдШрдо

ЁЯУМ рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖: рдк्рд░рдпाрдЧ рдХा рдпрд╣ рдПрдХाрд╢्рдордХ рд╕्рддंрдн рдХेрд╡рд▓ рдкрдд्рдерд░ рдХा рдПрдХ рдвांрдЪा рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рднाрд░рддीрдп рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХे рддीрди рд╕рдмрд╕े рд╢рдХ्рддिрд╢ाрд▓ी рд╕ाрдо्рд░ाрдЬ्рдпों рдХे рдЙрдд्рдеाрди рдФрд░ рдХूрдЯрдиीрддि рдХा рдоूрдХ рдЧрд╡ाрд╣ рд╣ै। рдЬрд╣ाँ рдЕрд╢ोрдХ рдХे рд▓ेрдЦ рдоौрд░्рдпрдХाрд▓ीрди рдзाрд░्рдоिрдХ рд╕рд╣िрд╖्рдгुрддा рдХो рджрд░्рд╢ाрддे рд╣ैं, рд╡рд╣ीं рд╣рд░िрд╖ेрдг рдХी рдк्рд░рд╢рд╕्рддि рдЧुрдк्рдд рд╕ाрдо्рд░ाрдЬ्рдп рдХे рд╕ैрди्рдп рдЧौрд░рд╡ рдХो рд╕्рдеाрдкिрдд рдХрд░рддी рд╣ै, рддрдеा рдЬрд╣ाँрдЧीрд░ рдХा рдлाрд░рд╕ी рд▓ेрдЦ рдоुрдЧрд▓ों рдХी рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рдк्рд░рд╡ृрдд्рддि рдХो рдк्рд░рдоाрдгिрдд рдХрд░рддा рд╣ै।

ЁЯУв © 2026 apnaupsc.in | рдк्рд░рдпाрдЧ рд╕्рддंрдн COMPLETE рдиोрдЯ्рд╕ | рдЕрд╢ोрдХ, рд╕рдоुрдж्рд░рдЧुрдк्рдд, рдЬрд╣ाँрдЧीрд░ рдХे рдЕрднिрд▓ेрдЦ | рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдЙрдкрдпोрдЧी рд╕ाрд░ांрд╢

рдПрдХ рдЯिрдк्рдкрдгी рднेрдЬें

0 рдЯिрдк्рдкрдгिрдпाँ

Please do not enter any spam link in the comment box.

рдПрдХ рдЯिрдк्рдкрдгी рднेрдЬें (0)